март 9, 2021

Југославија ја нема одамна, но симболично, всушност, сега почина

Многу музичари успеаја да го преживеат распадот на Југославија, но малкумина го задржаа статусот што го задржа Балашевиќ.

Југославија одамна почина, но исто така може да се каже дека таа дефинитивно почина во духовна смисла во петокот, кога почина Ѓорѓе Балашевиќ, легендарниот „панонски морнар“, кој беше ѕвезда во целата област на оваа поранешна мултинационална држава. И покрај распадот на државата, остана популарен, сакан и баран како во својот најславен период, од доцните 1970-ти до војната. Добро, многу музичари успеаја да го преживеат распадот на Југославија и потоа повеќе или помалку редовно да настапуваат низ државите што се појавија по нејзиното распаѓање, но малкумина го задржаа статусот што го одржуваше Балашевиќ. Може да се каже дека е митски, но важно е да се истакне дека публиката секогаш јадеше од неговата рака, верно и радосно гризејќи ги неговите зрна сентиментална поезија со кои освои нови и нови генерации слушатели, без да ги изгуби старите обожаватели. Тој се стекна со таква слава уште во 1977 година, кога со групата „Жетва“ го објави трик-синглот „У раздељак те љубим“ во танго ритам. Групата, барем што се однесува до Балашевиќ, не траеше долго, па на крајот на истата година тој замина и заедно со Верица Тодоровиќ ја основаа групата „Рани мраз“, инспирирана од поговорката „ако се надеваш на добра жетва , пази се од раниот мраз“. Дека раниот мраз ќе собере обилна жетва, наскоро се покажа со синглот „Моја прва љубав“ кој одекна добро на фестивалот Опатија ’78, а истата година пристигнаа и хитовите „Опрости ми Катрин“, „Живот је море”, „Панонски морнар“, „Моја драга је сад у Јапану“, „Лагана ствар“, „ Прича о Васи Ладачком “,„ Мирка “ и „ Менует “од кои само дел ќе завршат на првите два, единствени албуми на “Рани мраз” – „Мојој мами уместо матурске слике у излогу “(1979) и „Одлази циркус “(1980).

Од тој период на творештвото на Ѓорѓе Балашевиќ, низ кој тој веќе се етаблираше како пејач и текстописец на меланхолична и носталгична музика, но исто така и рафинираност и шеретлук – подеднакво склон кон староградски песни, шансони, тамбурица и блуз музика, поп и рок балади, сепак, се издвојуваат две песни. Првата е „Рачунајте на нас“, која во 1978 година стана неформална химна на генерациите, што се изведуваше во разни прилики и веројатно беше мегахит на младинските работни акции и на звучниците низ касарните на ЈНА. Сепак, не за оние кои една година или две подоцна, се приколонаа кон циничната и иронична преработка на „Панкрти“- „Racunite z nami“ (1980), кои беа отворено нападнати за таквиот став од самиот Балашевиќ, од чија тетратка во 1981 година излезе песната „Три пута сам видео Тита“.

Друга таква песна, со која тој се дефинираше себе си и генерации на свои обожаватели, беше „Неки нови клинци“ од 1980 година, но такви деца кои ќе го заменат Балашевиќ никогаш не пристигнаа на југословенската музичка сцена.

Топење на раниот мраз

Сфаќајќи колку добро пишува песни, тој логично заклучи дека е дојдено време „Рани мраз“ да се стопи на сонцето, исто како што еднаш се исуши жетвата, па во 1982 година официјално започна соло кариера со албумот „Паб“, што активно ќе трае до неговата смрт. Хитовите и што е уште поважно, песните што ќе живеат со децении, се редат како на лента, па долгогодишните фаворити на концертите ги вклучуваат „Божа звани ПУБ“, „Песма о jедном петлу“, „Лепа протина кчи“ и други. Така, следниот албум „Человечерњи д кид“ (1983), исто така продуциран од Јосип Божек, ги содржи хитовите „Свирајте ми јесен стише дуњо моја“, „Неко то од горе види све“ и „Блуз мутне вода“.

Во тоа време, по распродадената турнеја и првиот настап во белградскиот Сава центар, започнаа традиционалните новогодишни концерти на Балашевиќ, кои ќе се редат во Белград, а тој подоцна воспостави слична практика и во други градови на (поранешна) Југославија. Некаде тој почна да биде обвинуван дека бил против Албанците на Косово, но таквите етикети (и тогаш и подоцна) одбиваа да му се прилепат на Балашевиќ, чиј шарм беше непобитен, не само во песните, туку и на конференциите за печат.

Тој шарм, на поет кој сака да погледне во ретровизорот на некое подобро минато, а ќе го практикува уште посилно по 1991 година, ќе го згусне со антологиските песни на Балашевиќ „Ал се некад добро јело“, „Бадње вече“, „Оливера“ “(за која се ожени), можеби по „Ноч кад сам препливао Дунав “, кои пристигна со албумот „003 “ (1985). Ништо помали хитови не пристигнаа и со албумот „Бездан“ (1986), веројатно најдоброто студиско издание на Балашевиќ, од кое „Не ломите ми баграње“ ќе се претвори во фаворит на концертите (на што ќе се повика и Мирослав Шкоро со неговата „Не дирајте ми равницу“), но тој сепак остана само бледа сенка на Балашевиќ, иако тие имаат нешто заедничко, барем кога станува збор за музичкото и поетско чувство, а не за државно, политичко).

„Слоумошн “, „Бездан“ и „Не волим јануар“

На албумот „Панта реи“ (1988), веќе се наговестува дека Балашевиќ го чувствува не само сопственото стареење, туку и распаѓањето на Југославија, што ќе биде уште поизразено на последниот „предвоен“ албум „Три послератна друга“ (1989), а до одреден степен и на„ Марим ја “(1991), по што наскоро дојде на пик во Србија, која на крајот сакаше да го испрати на фронтот. Не се предаде, успешно ја избегна мобилизацијата, но не дозволи да биде замолчен, па отворено зборуваше против војната и против Милошевиќ, на кого ќе му ја посвети песната „Леге’да о Геди Глуперди“ на албумот „Деведесете“ (2000). На албумот „Један од оних живота …“ (1993), ја имаше песната „Криви смо ми“ во која тој резигнирано „анализира“ како и зошто се случила војната во поранешна Југославија.

Ако не бев негов фан во времето на „Рачунајте на нас“ во доцните 70-ти, тогаш за време на 90-тите силно навивав за Балашевиќ, макар што никогаш не го сфатив до крај неговото жалење по минатото. По 80-тите, Балашевиќ беше сè поважен или најважен како изведувач на концерти кој ги распродаваше најголемите сали, но исто така одржуваше интимни настапи во театри, и од тие концерти често објавуваше албуми во живо.

Фин и смирен

Во преговорите за издавање на еден таков, всушност два албума („Новогодишњи концерт“), кои не ги потпишав како уредник на изданието, го сретнав и запознав како исклучително фин, љубезен, симпатичен, мирен и драг човек на кого не може навистина да се налутиш, дури и ако најдеш причина за тоа. Едноставно, неговиот шарм, сличен на оној од „Дневник старог момка“ (2001), беше навистина непробоен, а фактот дека неговите концерти станаа поважни од албумите и издавањето на нови песни говори и фактот дека неговиот последен студиски албум, „Рани мраз“, го објави во 2004 година.

Напиша и објави повеќе книги со поезија и проза, а врз основа на книгата „Као рани мраз“, режираше истоимен филм во кој улогата на Васа Ладачки ја игра Раде Шербеџија, а улогата на Атаман Данилов лично ја играше Балашевиќ, кој и претходно глумеше во „Поп Ќира и Поп Спира“, „Специјална редакција“ и „Панонски морнар“.

На крајот, исто како што тој одамна остана без Панонското Море, по кое всушност никогаш не заплови, но сонуваше и пееше за него цел живот, така и Балашевиќ остана без Југославија, која успешно ја надживеа како кантавтор, а неговите песни ќе го надживеат него уште долго, долго време.

Автор: Александар Драгаш

jutarnji.hr

Сподели
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •