јануари 17, 2021

Може ли на Фејсбук да кажам дека не се согласувам со цензурата на Фејсбук? Или како “кадија те тужи, кадија те суди “ во виртуелна демократија

Изминатите неколку дена бевме сведоци на насилни испади во Америка, кои се за секоја осуда и сериозно ја поткопаа довербата во демократијата на глобално ниво. Додека некои зборуваат за нејзиниот крај, други ќе кажат дека таа никогаш не заживеа во вистинска смисла затоа што премногу често служеше само како „извозен производ“, прикривајќи ги многу поважните финансиските интереси на суперсилите, кои беа поддржани од нивните вооружени сили во „третиот“ свет.

Но, и покрај нејзината непостојаност, едно од најголемите, реални или очигледни достигнувања е секако слободата на говорот. И во овие тешки времиња, таа е најважното, истовремено и најкревкото дете на демократијата, за чие зачувување мора да се бориме сите. Во таа смисла, што и да помислите за претседателството на Трамп и неговата индиректна поврзаност со нападите врз американскиот Конгрес, за кои конечната пресуда ќе ја донесат надлежните институции, цензурата на Фејсбук и Твитер, поточно трајното бришење на неговиот профил поради неодамнешните настани, е нешто за што сите треба да размислиме длабоко.

Но, во реалноста, се случува спротивното – повеќето дежурни коментатори и политичари досега ја прескокнаа оваа тема. Дали и тие се плашат од цензура на социјалните мрежи што може да ги чини вреден рејтинг? Иако не е спорно дека нападите не требало да се случат, настаните што следеа по нивната трагична кулминација го покренаа прашањето кој треба да ги санкционира извршителите одговорни за нив. На таа трага, откако трајно беше отстранет профилот на Трамп од бројните социјални мрежи, основната дилема станува појасна од кога и да е: „Дали Фејсбук и Твитер како најпознати меѓу социјалните мрежи, се само неутрални платформи или медиуми кои пренесуваат или и уредуваат политички пораки?“. Ако се ова второто, дали нивните корисници имаат право да знаат која политичка опција ја одбрале за своја? Исто така, ако тие навистина ги прифатиле овие други, неблагодарни улоги, тогаш очекуваме доследност така што ќе го цензурираат секој свој корисник на секој агол во светот што го „охрабрува насилството“. Или во класична империјална свест, насилството во Америка заслужува итна интервенција, додека тоа во Етиопија е ирелевантно?

Второто прашање е каква е улогата, но и моќта на класичните институции денес. Дали Трамп ќе биде тужен за поттикнување омраза? Ако ова не оди по вообичаениот институционален пат во рамките на постојната законска рамка што се градеше и надградуваше со векови, интересно е да знаеме кога точно функцијата на институциите ја презедоа сопствениците на Фејсбук и Твитер на кои очигледно им беше доделена (само) улогата на судии и чувари на моралот? Исто така, не се сеќаваме на такво ажурирање додека социјалните мрежи сè уште ги собираа своите корисници. Кога сè уште служеа во најголем дел на деловната активност, а виртуелните морални полицајци хибернираа.

Ако, пак, Трамп навистина треба да биде гонет, веројатно треба да биде гонет од судски инстанци и осуден со соодветна казна, по што ќе биде рехабилитиран или отслужен во општеството? За разлика од судот, пресудата на социјалните мрежи е „доживотна“, односно – смрт на социјалните мрежи и за гревови што ќе бидат замена и за санкции кои заслужуваат смртна казна?!

Овие проблеми имаат посебна тежина ако земеме предвид дека нашето постоење сега е повеќе од кога било, поради пандемијата, сведено на живеење во виртуелниот простор на социјалните мрежи. Прекумерната употреба на социјалните мрежи има негативни последици врз нашата реална социјализација, разбирање на информациите, но и физичкото и менталното здравје, поради што е предмет на зголемена критика. Основниот аргумент со кој тие се бранат се незамислените можности за поврзување и просторот на слобода што тие го овозможуваат. Ова е исто така причина за нивната популарност. Сега, кога оваа слобода полека станува минато, дали тоа ќе значи и нивно пропаѓање или послушно ќе чекориме кон тоталитарно општество чии црти започнуваат да се појавуваат?

Навистина нема слобода без одговорност, но таа одговорност не е на Цукерберг или Дорси, туку наша, бидејќи луѓето не се само овци што можат да се управуваат, туку и рационални и морални суштества кои се способни да донесуваат свои одлуки. Па дури и кога не се во право, тоа е нивно демократско право. Кога нивните погрешни одлуки имаат и социјални последици, должност на официјалните институции е, а не прашање на вкус на моќни лица, соодветно да ги санкционираат.

Затоа, сопствениците на најпопуларните социјални мрежи не се сведоци за демократијата во која се колнат и во чие име ја ограничуваат слободата на говорот на Трамп, туку напротив, им помагаат на приврзаниците на Трамп кои растат на крилјата на цензурата во „лажните медиуми“.

Затоа, кога ќе има нова ескалација на насилството, тогаш на кого ќе покажеме со прст? “

Автор: Марија Селак Распудиќ

Пратеник во Собранието на Р. Хрватска

Сподели
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •