јануари 27, 2021

Ријечки Нови Лист: Република Македонија како огледало на реалноста во Унијата

Грција и Бугарија се членки на ЕУ кои ги прифатија основните договори на Унијата, а со тоа и правилата за однесување во согласност со европското законодавство. Дури и во врска со „малата поранешна југословенска република“ По распадот на СФРЈ, тогашната Социјалистичка Република Македонија побара меѓународно признавање. Во Грција веднаш започнаа протести со барање да не се прифати името на новата држава. Грците тврдат дека СР Македонија ја измислил Тито во 1944 година, бидејќи тој наводно имал територијални претензии кон северна Грција. Ним особено им пречи повикувањето на тоа име затоа што денешните Македонци се чувствуваат како Словени. Мислењата на Арбитражната комисија (Бадинтер) основана по повод сесијата на Конференцијата за поранешна Југославија во Хаг во 1991 година, станаа дел од меѓународното јавно право. Според тоа мислење бр. 6 од 11 јануари 1992 година, како и при размената на писма помеѓу Арбитражната комисија и Владата на Република Македонија, името Република Македонија не беше спорно. На 8 септември 1991 година се одржа референдум со кој се потврдува претходната Декларација за суверенитет. Од 65 проценти од граѓаните кои излегоа на гласање, 95 проценти гласаа за нова суверена и независна македонска држава. Новиот македонски устав го смени името на државата од „Социјалистичка Република Македонија“ во „Република Македонија“. Но, Европската заедница (ЕК) веднаш стапува на сцена: „Советот на министри на ЕК е подготвен да ја признае Македонија како суверена и независна држава во нејзините граници, но само под име што може да биде прифатено од сите страни“.

Кои се „сите страни“ откако граѓаните гласаа на референдумот? На барање на Грција, во 1992 година ЕК ја донесе Лисабонската декларација, со која се забранува на новата држава да го користи името „Република Македонија“. И така, веднаш по распадот на СФРЈ, за Македонија започна трнлив и неизвесен пат на независна и суверена држава кон членството во НАТО и ЕУ. Бугарија беше првата земја што ја призна Македонија во јануари 1992 година. Сепак, таа ја призна македонската држава, а не македонската нација, македонскиот јазик, национално-историското и културното наследство. Грција не сакаше да го признае уставното име на Република Македонија. Република Албанија го призна македонскиот народ, но не и Република Македонија под уставното име. На 7 април 1993 година, Советот за безбедност на ООН ја усвои Резолуцијата 817 за прифаќање на земјата во ООН, но под привремено име ПЈРМ (Поранешна Југословенска Република Македонија). Главниот проблем од самиот почеток на спорот е што Грција верува дека името „Македонија“ е ексклузивен дел од нејзината историја и културно наследство, тврдејќи дека нејзиниот северен сосед го злоупотребува тоа наследство. Новите преговори спонзорирани од ООН за идното име на земјата започнаа кон крајот на 1995 година. Еве неколку предлози за имиња кои се појавуваат на состаноците повеќе од една деценија, без резултати: Горна Македонија, Република Македонија, Нова Македонија, Скопје, Република Македонија – Скопје, Славјанска Македонија, Вардарска Република…

»На предвремените избори во декември Во 2016 година, според бројот на освоени места, победи партијата ВМРО-ДПМНЕ, која е на власт последните единаесет години и која, треба да се нагласи особено, беше во коалиција со победничките партии од македонските Албанци во текот на целиот тој период. Создаде, дури и експлицитно, лажен впечаток дека тие не сакаат коалиција со албанските партии, со прикривање на само еден „мал“, но бесконечно важен факт, а тоа е дека, иако тие имаат различни погледи на светот можат да функционираат во коалициј. Но партиите на македонските Албанци постизборно заминаа во друга земја, во кабинетот на албанскиот премиер Еди Рама, направија и ја потпишаа т.н. Тиранската платформа, поддржана и од косовскиот премиер Хашим Тачи. Со неа тие имаа намера да влезат во коалиција со победничката партија ВМРО-ДПМНЕ, која одби заради нејзината содржина “, рече Алдо Климан, хрватски и македонски поет, романсиер, литературен и ликовен критичар, преведувач и издавач. По тој повод, швајцарски Ticinonews ја објави следната вест:„Ѓорге Иванов, претседател на македонската држава, ги замоли лидерите на ЕУ, САД, НАТО и Турција да ја осудат„ тиранската платформа “на албанските малцински партии, чија содржина се смета за неуставна и опасна за суверенитетот и единството на Македонија. Но, две години подоцна, според „Евроазијакс“, судот во Скопје донесе пресуда: „16 лица осудени на повеќе од 200 години затвор за судири во македонскиот парламент во април 2017 година, почнувајќи од поранешен македонски министер за внатрешни работи до неколку полицајци кои не спречија оние кои протестираа против Тиранската платформа да влезат во парламентот “.

Со потпишувањето на договорот меѓу Бугарија и Македонија во 2017 година, се чинеше дека ќе се решат барем некои отворени горливи прашања меѓу двете земји. За жал, на почетокот на ноември оваа година, Бугарија ја извести Европската комисија дека не е во можност да ја прифати предложената рамка за преговори за Република Македонија и нејзината нацрт-декларација, бидејќи не ги обезбеди потребните гаранции за исполнување на условите што ги бара Бугарија. После тоа, Бугарија продолжува со крајното барање. Тие бараат од Република Македонија да се одрекне од тезата за етничките Македонци во Бугарија. Потоа да се отстранат одредени историски македонски личности од учебниците по историја во Република Македонија затоа што тие наводно биле Бугари. Тој ја повикува Република Македонија да се откаже од употребата на терминологија за „бугарската фашистичка окупација“ на Македонија за време на Втората светска војна. Министерката за надворешни работи Екатерина Захариева неодамна рече дека „триесет години по демократските промени, не можете од една страна да сакате да бидете член на европското семејство и, од друга страна, да славите еден од најсуровите диктатори на 20 век – Јосип Броз Тито“. Некои, како што е потпретседателот на парламентот Веселин Марешки, лидер на десничарската популистичка партија, отидоа чекор подалеку. Тој тврди дека Бугарија и Република Македонија, како еден народ, треба да се обединат и на тој начин „автоматски да станат европски граѓани како браќа“. Интересно, според една анкета, дури 83,8 проценти од Бугарите ја поддржуваат блокадата на Република Македонија се додека не се постигне договор за историјата, односно додека Република Македонија не се согласи со барањата на Софија, пренесува „Геополитика њуз“ во ноември годинава

Треба да се спомене и Договорот од Преспа меѓу Грција и Македонија, кој е попознат по договорот за промена на името на Република Македонија во Република (Северна) Македонија. Без да влегуваме во индивидуални проценки на содржината на договорот, бидејќи тој спаѓа во надлежност и одговорност на оние што го потпишаа, вреди да се спомене следново: на пример, во Преамбулата (Вовед) на Договорот се спомнуваат Република Грција и „Другата страна“ (без име на Македонија). Членот 7 (1) гласи: „Употребата на термините„ Македонија “и„ македонски “се однесува на два различни историски контексти и на две различни културни наследства на двете земји“. Додека истиот член, став 4 гласи: „Другата страна изјавува дека нејзиниот службен јазик, македонскиот, спаѓа во групата јужнословенски јазици. Двете страни изјавуваат дека официјалниот јазик и другите одлики на Другата страна не се поврзани со античката хеленска цивилизација “. На тој ден, покрај двајцата премиери, на потпишувањето присуствуваа и македонскиот Зоран Заев и грчкиот Алексис Ципрас, Розмари Ди Карло, заменик-генерален секретар на ООН за политички работи, медијаторот на ООН Метју Нимиц и Федерика Могерини, еврокомесар за надворешни работи и политика и Јоханес Хан, комесар на ЕУ за проширување. Нивното присуство на митингот воопшто не е случајно, бидејќи Москва претходно застана на страната на Груевски (опозицијата), обвинувајќи ги ЕУ и САД за „непотребно мешање во работите на малата поранешна југословенска република“. Потписници на договорот се двајца премиери – Македонецот Зоран Заев и Гркот Алексис Ципрас и Метју Нимиц, специјален пратеник (медијатор) на генералниот секретар на ООН. Без оглед на тоа како се одвива ситуацијата околу „Република Македонија“, треба да се запомни еден важен факт. Грција и Бугарија се членки на ЕУ, кои при влегувањето во ЕУ ги прифатија основните договори на Унијата, а со тоа и правилата за однесување во согласност со европското законодавство. Затоа, сè што се случуваше триесет години на релација ЕУ-Република Македонија, во исто време е огледало на реалната состојба во Унијата.

Драго Краљевиќ

Нови Лист, Ријека

Сподели
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •